Ev temizliği yapan bir kişi, çocuk bakıcısı, yaşlı bakıcısı, hasta refakatçisi veya evde düzenli yardımcı olarak çalışan biri “ev ortamında çalışıyor” diye hukukun dışında kalmaz. Fakat bu alanda en çok karıştırılan nokta şudur: ev hizmetlerinde çalışan herkes 4857 sayılı İş Kanunu'na tabi değildir.
Bu ayrım küçük görünse de ücret, fazla çalışma, yıllık izin, haftalık tatil, fesih ve tazminat gibi konularda hangi kurala bakılacağını doğrudan değiştirir. Bu nedenle “normal bir işçiye hangi hak veriliyorsa ev hizmetlerinde çalışana da aynısı verilir” demek de, “ev hizmetlerinde çalışanların hiçbir hakkı yoktur” demek de yanlıştır.
Saf ev hizmetleri, 4857 sayılı İş Kanunu'nun kapsam dışı bıraktığı işler arasındadır. Buna karşılık taraflar arasında bir hizmet ilişkisi varsa 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu'nun hizmet sözleşmesine ilişkin hükümleri önem taşır. Sosyal güvenlik bakımından ise ayrı olarak 5510 sayılı Kanun'un Ek 9'uncu maddesi devreye girer.
Başka bir ifadeyle ev hizmetlerinde çalışan kişinin haklarını anlamak için en az üç soruya cevap verilmelidir:
Ev hizmeti yalnızca temizlik anlamına gelmez. Ev içinde veya hane yaşamıyla doğrudan bağlantılı olarak yürütülen temizlik, yemek hazırlığı, bakım ve benzeri işler bu kapsamda değerlendirilebilir. SGK'nın Ek 9 uygulamasında çocuk veya yaşlı bakımı ile özel bakım işlerinin bazı durumlarda çalışanın evinde ya da hastane benzeri yerde yapılması da ev hizmeti kapsamında değerlendirilebilmektedir.
Bu nedenle işin adı değil, fiilen ne yapıldığı önemlidir.
Örneğin bir kişinin haftada üç gün bir evde genel temizlik yapması tipik bir ev hizmetidir. Buna karşılık aynı kişinin bir temizlik şirketinin çalışanı olarak müşterilere gönderilmesi farklı bir hukuki ilişki yaratabilir. “Evde yapılıyor” olması tek başına yeterli değildir.
4857 sayılı İş Kanunu'nun 4'üncü maddesi ev hizmetlerini kapsam dışında bırakır. Bu, saf ev hizmetlerinde İş Kanunu'nun yıllık izin, çalışma süresi veya fesih hükümlerinin otomatik olarak uygulanmadığı anlamına gelir.
Ancak buradan “çalışanın hiçbir koruması yok” sonucu çıkmaz.
Türk Borçlar Kanunu'nda hizmet sözleşmesine ilişkin ayrıntılı hükümler vardır. Bunlar arasında:
gibi başlıklar bulunur.
Bu nedenle ev hizmetlerinde bir uyuşmazlık çıkınca ilk yapılması gereken, internetten “İş Kanunu'nda çalışan hakkı” arayıp aynı hükmü doğrudan uygulamak değil; ilişkinin niteliğini doğru belirlemektir.
Türk Borçlar Kanunu m.401'e göre işveren, işçiye sözleşmede veya toplu iş sözleşmesinde belirlenen ücreti ödemekle yükümlüdür. Ücret belirlenmemişse, asgari ücretten az olmamak üzere emsal ücret gündeme gelir.
Ev hizmetlerinde tarafların en sık sorun yaşadığı alanlardan biri “hangi işlerin bu fiyata dahil olduğu” konusudur. Örneğin temizlik için anlaşılıp sonradan ütü, yemek, cam silme veya detaylı dolap temizliği eklenmesi, süre ve ücret uyuşmazlığı doğurabilir.
Bu yüzden yalnız “günlük 2.000 TL” demek yerine, ücretle birlikte görev kapsamının da yazılması gerekir.
Saf ev hizmetinde İş Kanunu'nun haftalık 45 saat rejimini doğrudan kopyalamak doğru değildir. Buna karşılık TBK m.402, normal sürenin üzerinde yapılan ve işçinin yükümlü olduğu fazla çalışma için normal ücretin en az yüzde 50 fazlasıyla ödeme yapılmasını düzenler. İşçinin rızasıyla bunun yerine uygun serbest zaman verilmesi de mümkündür.
Buradaki kritik nokta “normal çalışma süresi”nin baştan belli olmasıdır. Özellikle yatılı bakım, gece refakati veya gün boyu çocuk bakımı gibi işlerde yalnız “evde bulunma” ile “aktif çalışma” sürelerini birbirine karıştırmak ciddi anlaşmazlık yaratabilir.
Türk Borçlar Kanunu m.421, işçiye her hafta kural olarak pazar günü; şartlar buna izin vermiyorsa başka bir tam çalışma günü tatil verilmesini öngörür.
Yıllık izin bakımından TBK m.422 daha da açıktır. İşveren, en az bir yıl çalışmış işçiye yılda en az iki hafta; 18 yaşından küçük veya 50 yaşından büyük işçiye ise en az üç hafta ücretli yıllık izin vermekle yükümlüdür.
Bu nokta önemlidir çünkü ev hizmetlerinde “İş Kanunu uygulanmıyor, o halde yıllık izin de yok” düşüncesi doğru değildir. Yıllık izin hakkının hukuki dayanağı burada farklıdır.
Ev hizmetleri 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu'nun istisnaları arasındadır. Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı'nın resmî SSS sayfası da ev hizmetlerinin bu Kanun kapsamında olmadığını açıkça belirtir.
Fakat bu, ev içinde çalışan kişiye karşı hiçbir güvenlik yükümlülüğü bulunmadığı anlamına gelmez.
TBK m.417 işverenin işçinin kişiliğini korumasını, saygı göstermesini ve işyerinde dürüstlük ilkelerine uygun bir düzen sağlamasını öngörür. Özellikle kimyasal temizlik maddeleri, merdivenle çalışma, ağır kaldırma, evcil hayvan riski, hasta transferi veya gece çalışma gibi durumlarda güvenlik önlemleri ayrıca önemlidir.
İş Kanunu kapsamı ile sosyal güvenlik kapsamı aynı şey değildir.
5510 sayılı Kanun'un Ek 9'uncu maddesi, ev hizmetlerinde çalışanları aynı işveren yanında ayda:
şeklinde ayırır.
SGK'nın resmî yayınlarında 10 gün ve üzeri çalışanların 4/a kapsamında tüm sigorta kollarından yararlandığı; 10 günden az çalışanlarda ise zorunlu korumanın iş kazası ve meslek hastalığı sigortası olduğu açıklanır.
Dolayısıyla “İş Kanunu'na tabi değil” ile “sigortasız çalışır” tamamen farklı cümlelerdir.
Bir çalışan her salı ve cuma günü aynı evde çalışıyorsa, ay içindeki toplam çalışma süresinin SGK'nın Ek 9 yöntemiyle gün sayısına çevrilmesi gerekir. SGK'nın ev hizmetleri araştırma raporunda, belirli saatlerle çalışma halinde toplam aylık çalışma saatinin 7,5'a bölünerek gün sayısının bulunacağı belirtilir.
Sonuç 10 günün altında kalırsa bir rejim, 10 gün veya üzerine çıkarsa başka rejim uygulanır.
Bu nedenle “haftada iki gün geliyor, zaten gündelikçi” şeklinde varsayımla işlem yapmak doğru değildir.
Ev hizmetlerinde çalışanların haklarını anlamanın anahtarı “İş Kanunu var mı yok mu?” sorusuna sıkışmamaktır. İş Kanunu istisnası önemli olmakla birlikte Türk Borçlar Kanunu, SGK Ek 9 sistemi ve somut çalışma koşulları birlikte değerlendirilmelidir.
Son gözden geçirme: 14 Eylül 2026.